Opname

Door Idelette Nutma

Overrompeling

In een oogwenk kan het noodlot toeslaan; door een ongeval of ziekte, door een complicatie of geweld kan een mens van het ene moment op het andere in een levensbedreigende situatie terecht komen. Acute opname op de Intensive Care volgt en in korte tijd krijgen patiënt en naasten ervaringen mee die het leven op zijn kop zetten. Voordat het besef kan doordringen wat hen allemaal overkomt, tuimelen de gebeurtenissen over elkaar heen. Daarbij ontbreekt het meestal aan een moment om met elkaar te zijn; de patiënt is al buiten bewustzijn of er moet met spoed gehandeld of geopereerd worden. Deze schokkende ervaring wordt soms nog gevolgd door mededelingen over complicaties of mogelijke risico’s. Dit alles kan overrompelend en traumatisch zijn.

Onmacht

Gedurende de acute fase van de opname, moeten de naasten meestal wachten in de wachtkamer of op de gang. Hun hoofd gonst van de vragen en bovenal willen zij hun dierbare zo snel mogelijk zien; hoe zal hij of zij er bij liggen, hoe erg zal het zijn? Dat geeft een groot gevoel van onmacht. Als naaste weet men alleen dat het IC-personeel zijn uiterste best zal doen.
Ook de patiënt kan zich onmachtig voelen; hij heeft fysiek niets meer in te brengen.
Zorgvuldige en invoelende communicatie richting patiënt en familie kunnen enigszins verlichting bieden.

Onzekerheid

Vaak is bij een acute opname de situatie de eerste uren erg onvoorspelbaar. Dit kan zelfs dagen duren. Er zijn veel onzekerheden: hoe zal het lichaam op de behandeling reageren, treden er nog complicaties op? Dit alles hangt ook af van de conditie van de patiënt, zijn of haar leeftijd en of men er op tijd bij was. In het geval van een reanimatie speelt dat laatste zeker. Maar ook bij een groot trauma of ernstige infectie. Soms tast men, ook op een IC met alle kunde en kennis, in het duister over de oorzaak.
Garanties op een goede afloop kan men niet geven. Het houvast dat men wél kan geven is: uw dierbare is bij ons in goede handen. Voor het omgaan met de spanning zijn een aantal handreikingen samengevat: zie ‘Info voor naasten – wat kan het bezoek doen?’
Het is afwachten hoe het ziekteproces of een letsel zich verder ontwikkelt. Wordt de hoop vervuld of de angst bewaarheid. Geen enkele naaste zal de woorden van artsen of verpleegkundigen vergeten die een positieve of negatieve wending inluidden. Van ‘het ergste gevaar is geweken’ tot ‘uw moeder gaat de morgen waarschijnlijk niet halen’ tot ‘ze heeft de bocht genomen hoor’…. Dit zijn uitdrukkingen die de naasten bijblijven.

Doodsdreiging

Soms treedt pas in een later stadium het volle effect van een letsel of aandoening naar voren. Bij enkele aandoeningen zijn de eerste 24 of 48 uur cruciaal, soms duurt het nog veel langer voor alle dreiging geweken is. Het omgaan met die spanningsboog maakt een IC-opname voor naasten extra zwaar. Soms ervaart de patiënt nog heel bewust de doods-dreiging, ook al kan hij zich misschien niet meer uiten. Het bieden van tactvolle openheid en steun aan de patiënt kan voor hem het verschil maken en zorgen dat hij zich kan toevertrouwen aan de zorg.

Uit de tijd vallen

Wat voor de patiënt een groot stempel kan drukken op de IC-tijd is het missen van dagen, weken of maanden uit het leven; dit gebrek aan herinneringen kan, vooral later, voelen als een ‘zwart gat’. Tijdens kunstmatige slaap of een coma is er sprake van verstoorde beleving en verminderd bewustzijn. Veel herinneringen aan deze periode raken verstoord of gewist (door de slaapmedicatie) en het tijdsbesef is vaak helemaal zoek. Zo kan het gebeuren dat de patiënt bij het ontwaken denkt verder te gaan waar hij/zij gebleven was. De klap kan dan des te groter zijn als alles in de tussentijd blijkt te zijn veranderd.

Het delier/bijzondere ervaringen

Een psychose wordt het ook wel genoemd, de acute verwardheid die menig IC-patiënt parten speelt. Let wel: de patiënt is niet ‘gek’ aan het worden; er ligt altijd een lichamelijke oorzaak ten grondslag aan een delier. Die kan gelegen zijn in koorts, in lage bloeddruk en zuurstoftekort, de medicatie of eventuele ontstekingsstoffen die in het bloed circuleren. In ieder geval zijn de hersenen in hun functie verstoord. De patiënt kan hierdoor niet helder denken, niet de aandacht vast houden, zich niet oriënteren en is vaak onrustig. Daarbij kan hij allemaal dingen zien die er niet zijn (hallucinaties) of zich dingen inbeelden (wanen, bijv.; ze houden me hier gevangen). Bij de meeste patiënten gaat dit voorbij maar het zegt wel iets over de ernst van het ziek-zijn. Van een andere orde zijn ‘grens-ervaringen’ ook wel genoemd ‘bijna-doodervaringen’ die patiënten soms kunnen hebben. Zie ook bij Na de IC – gevolgen. Al deze ‘belevenissen’ kunnen de impact van een IC-opname in sterke mate bepalen.

Veranderingen bij de patiënt

De patiënt die intensief behandeld wordt en verbonden is met allerlei apparatuur is op zich al een nare aanblik. Daar komen ook nog bepaalde veranderingen bij die voor de naasten vervelend zijn om te zien. Het delier is daar een voorbeeld van. Maar ook onrust bij de patiënt door ervaren ongemak; soms is de patiënt letterlijk in gevecht met de beademingstube of slangen waar hij last van heeft. Voorts kan de patiënt een opgezwollen uiterlijk vertonen, veroorzaakt door het vasthouden van vocht in het lichaam. En door een gebrekkige bloedvoorziening kan er een paarsige verkleuring optreden in de ledematen. Dit alles en de onmogelijkheid van communiceren met de patiënt die aan de beademing ligt, is heftig voor de naasten.

Verkeerde afloop

Triest genoeg blijft herstel soms uit, erger nog: gaat de patiënt het niet redden en bezwijkt hij onder teveel letsel, teveel verzwakking en/of complicaties. Dat kan, na dagen of weken balanceren tussen hoop en vrees de uitkomst zijn van een IC-opname. Soms is het overduidelijk, andere keren zal de intensivist de familie met veel tact ‘mee moeten nemen’ in het toegroeien naar deze conclusie. In een enkel geval, wanneer een patiënt die stervende is in aanmerking komt voor orgaandonatie, zal een gesprek over orgaandonatie gevoerd worden.

Goede wending en terugkomen in de werkelijkheid

Steeds meer mensen overleven de IC-opname. Een geweldig moment voor de naasten, wanneer de grootste spanning geweken is en men weer durft te gaan hopen. Voor de patiënt kan het ontwaken in de IC-omgeving een vervreemdende ervaring zijn, zeker als er ook nog sprake is van verwardheid (zie bij delier). Als de patiënt weer helder is kan hij misschien nog niet bevatten wat er allemaal gebeurd is; hij heeft veel ‘gemist’. Maar als het tot de patiënt gaat doordringen dat hij door het oog van de naald is gekropen, kan dat vroeger of later een grote impact hebben.

Overplaatsing

De overplaatsing naar de gewone afdeling of High of Medium care (als tussenstap) is een bijzondere gebeurtenis. Evenwel kan het voor de patiënt en naasten een hele overgang zijn omdat er geen continue observatie meer is. Ook kan er een contrast zijn tussen het ‘wat zijn we blij dat je nog leeft-gevoel’ van de naasten en de geheel andere reacties van de patiënt, aan wie de spanning misschien grotendeels voorbij is gegaan of voor wie het leven (in eerste instantie) meer een opgave lijkt dan een geschenk.

Het programma Kruispunt ‘Uit de tijd gevallen’ geeft een goede impressie van de beleving en impact van een IC-opname, zie Kruistpuntuitzending, 11 maart 2012
Het vervolg op deze uitzending, getiteld ‘IC-overlevers’ (uitgezonden op 18 oktober 2015) ziet u hier.


2 thoughts on “Opname

  1. arthur Bender
    Na het het lezen van deze uiteenzetting is er voor mij meer duidelijkheid wat er in de tijd voor tijdens en na de kunstmatige coma waarin ik in 2008 heb gelegen. Hiervoor mijn dank. Arthur
    Reply
  2. Eric
    Dank voor dit artikel en de linkjes naar de documentaire. Afgelopen januari heb ik drie en een halve week in een kunstmatig coma gelegen. Het lezen van dit artikel en het kijken van de documentaires gaf voor mij veel herkenningspunten maar ook het besef dat iedereen weer anders reageert op een coma en het herstel er van. Ik ervaar geen trauma of angsten en heb direct de weken die ik niet bewust heb meegemaakt gereconstrueert met behulp van het dagboek van mijn vrouw, het nieuws en de ontwikkelingen op mijn werk bij mijn klanten. Over de angstdromen tijdens het coma heb ik uitgebreid gepraat en ze zijn nu al bijna vergeten. Ik ben tijdens mijn ziekenhuisperiode toen ik op de afdeling lag al wezen kijken op de IC afdeling en het afschuwelijke schilderij wat daar hing. Alhoewel al mijn spieren weg waren kan ik nu alweer alles zelf. Op fietsen en autorijden na. Gesprekken met geestelijken en in de avond met een betrokken broeder hebben me heel veel veerkracht gegeven. Of ik een terugval krijg weet ik niet maar voorlopig is het herstel voor mij heel voorspoedig en positief.
    Reply

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*